Dekabr 5, 2022
dejavu

Dejavu nədir və başvermə səbəbləri

Əgər bunu əvvəllər oxuduğunuzu hiss edirsinizsə, narahat olmayın. Bu, yəqin ki, sadəcə dejavudur. 

Gözləyin, mən əvvəllər burada olmuşam? Keçmişin hansısa məqamında mənə eyni sözləri dediyiniz kimi biz məhz bu yerdə dayanmışıqmı? Mən bu pişiyin bu dəhlizin yanından keçdiyini görməmişəmmi? Bəzən yeni bir hadisə və ya məkanla qarşılaşdıqca, bunun ilk dəfə olmadığına dair o qorxunc hisslər alırıq. Elm sahəsində bu sensasiya deja vu adlanır. Fransızca ifadədir və mənası “artıq görülmüş”-dür. Deja vu termini 1876-cı ildə fransız filosofu və psixi tədqiqatçısı Emile Boirac tərəfindən istifadə edilmişdir. Deja vu, əvvəllər nəyisə yaşadığınız, eyni zamanda yaşamadığınızı bildiyiniz özünəməxsus hissdir. Bir dostunuzun mənzilinə baş çəkirsiniz və əvvəllər burada olduğunuzu hiss edirsiniz, lakin bu belə ola bilməz. Bu şəhəri ilk dəfədir ki, ziyarət edirsiniz. Yenə də hiss o qədər güclü və o qədər real ola bilər ki, mətbəxə girəndə nə tapacağını az qala bilirsən. Bəs deja vu nədir və elm bunun niyə baş verdiyini izah edə bilərmi? Paranormal assosiasiyalara əlavə olaraq, deja vu tədqiqatçılar üçün başqa bir maneə təqdim etdi. Təcrübə adətən bir neçə saniyədən çox çəkmir və bunun nə vaxt baş verəcəyi barədə heç bir xəbərdarlıq yoxdur, bu da öyrənməyi çox çətinləşdirir. Deja vu haqqında məlum olanların çoxu sorğulara əsaslanır. Deja vu-nu tam şəkildə anlamaq üçün bəzi təcrübələr aparıldı. Beləki, Kolorado Dövlət Universitetində koqnitiv psixologiya və yaddaş tədqiqatçısı olan Enn Klirinin daha yüksək texnologiyalı ideyasını həyata keçirmək istədi. O , dejavuya səbəb olmaq üçün virtual reallıqdan istifadə etdi. Kliri və onun komandası, “Sims” video oyununda bir sıra səhnələr vasitəsilə obyektləri götürdülər. Elə diqqətlə tərtib edilmişdilər ki, faktiki təsvirlər tamamilə fərqli olsa da, bir səhnənin məkan tərtibatı digərinə bənzəyirdi. Subyektlər əvvəllər gördükləri səhnəyə uyğun səhnə gördüyü zaman dejavu yaşadılar. 1941-ci ildə aparılan araşdırma dejavunun necə yarandığını gözəl bir şəkildə göstərməkdədir. Belə ki, Dr. Banister və Dr. Zangwill subyektlərinə bəzi materiallar göstərdi və öyrənmələrini istədi. Sonra hipnoz üsulu ilə hipnozdan sonrakı şüur itkisini yaratdılar. Beləliklə, hipnozdan əvvəl göstərilən materiallar ilə yaddaş əlaqələrini zəiflətməyi hədəflədilər. Daha sonra hipnozdan əvvəl göstərdikləri materialları təkrar göstərməklə yadda saxladıqları mövzuları soruşdular. 10 respondentdən 3-ü bu materialları əvvəl gördüklərini, lakin harada gördüklərini xatırlaya bilmədiklərini və “dejavu” yaşadıqlarını söylədilər.
Dejavunun bəzi xəstəliklərlə əlaqəli olduğunu da qeyd etmək lazımdır. Tarix boyu dejavu şizofren, narahatlıq və şəxsiyyət pozğunluğu ilə əlaqələndirilmişdir. Təəssüf ki, bu xəstəliklərlə əlaqəsi tam aşkar edilməyib. Lakin “yan lob epilepsi”(temporal lobe epilepsy) adlanan xəstəliklə birbaşa əlaqəli olduğu ortaya çıxmışdır. Bu əlaqəni araşdıran alimlər dejavunun həddindən artıq sinir elektrik boşalması nəticəsində yarandığı fikrini irəli sürmüşlər.
Kim Deja Vu ilə qarşılaşır?
Sağlamlığı yaxşı olan insanların təxminən 60% -dən 70% -ə qədəri həyatı boyu bir növ deja vu yaşayır. Deja vu ən çox 15-25 yaş arası insanlarda olur. Yaşlandıqca bu hissi daha az yaşayırıq . Çox səyahət edirsinizsə və ya yuxularınızı müntəzəm olaraq xatırlayırsınızsa, deja vu ilə qarşılaşma ehtimalınız başqalarına nisbətən daha çox ola bilər. Yorğun və ya stresli olan biri də deja vu hisslərinə meylli ola bilər. Əksər insanlar axşamlar və ya həftə sonları təcrübəyə malikdirlər.

Translate »