Oktyabr 4, 2022

Dünya tarixində sui-qəsd cəhdləri

Dünya tarixində bir çox liderlərə, qabaqcıl şəxslərə qarşı sui-qəsd cəhdləri olub. Onlardan bəziləri bu hücumlar nəticəsində həyatını itirib, bəziləri isə yaralanıblar.Tarixin gedişatına nəzər salsaq görərik ki, bu sui-qəsdlər arasında ABŞ prezidentləri Kennedi və Abraham Linkolndan tutmuş Hindistanın müstəqilliyini təmin edən Qandiyə qədər bir çox adlar var. Məlum sui-qəsdlər arasında ən məşhuru 1963-cü il noyabrın 22-də ABŞ-ın 35-ci prezidenti Con Kennedinin öldürülməsidir.

Seçki kampaniyası üçün üstü açıq limuzinlə Dallasda qastrol səfərinə çıxan Kennedi açılan atəşlə boynundan və başından aldığı xəsarətlər nəticəsində Parkland xəstəxanasına gedərkən yolda dünyasını dəyişib. Hadisə ilə bağlı çoxlu görüntülər olsa da, qısa zamanda dəqiqləşdirmək mümkün olmayıb. Keçmiş hərbçi Li Harvi Osvald qətldə şübhəli kimi həbs edilib. Sui-qəsdin səbəbi ilə bağlı müxtəlif iddialar olub. Həmin iddialardan ən tutarlısı isə ona sui-qəsdin İsrailin nüvə proqramına qarşı çıxdığına görə təşkil olunmasıdır. ABŞ-ın 16-cı prezidenti və Respublikaçılar Partiyasının ilk prezidenti Abraham Linkoln da sui-qəsd qurbanları sırasındadır.Linkoln həyat yoldaşı ilə birlikdə “Amerikalı qohumumuz” tamaşasına baxmaq üçün “Ford”teatrına gedib, tamaşanı izləmək üçün zalda öz yerini tutub. Bu zaman aktyor Con Vilkes Bos və digər sui-qəsdçilər zalın arxa tərəfində tamaşanın ən gülməli anını gözləyiblər(Çünki bu vaxt yaranmış səs-küydən atəş səsləri də diqqətdən yayınacaqdı). Beləliklə, gözlənilən situasiya yaranıb və J.W.Booth gülüşlər içində olan Linkolnun başından güllə vurub. Sonra “Sic semper tyrannis!” (Həmişə tiranlar üçün) qışqıraraq qaçıb. Sui-qəsddən 12 gün sonra Bos Federal agentlər tərəfindən tapılaraq Virciniyadakı bir anbarda öldürülüb.

18 may 1996-cı ildə isə İzmitdə Outlet Center Ticarət Mərkəzinin təməlqoyma mərasimində iştirak edən Türkiyə prezidenti Süleyman Dəmirəl də sui-qəsdin hədəfinə çevrilib. S.Dəmirəl çıxışını bitirdikdən sonra sui-qəstçi İbrahim Gümrükçüoğlu ona yaxınlaşaraq silahını çıxarıb və atəş açıb. İ.Gümrükçüoğlunun üzərinə atılan
mühafizəçi Şükrü Çukurlu qolundan, bir jurnalist isə ayağından yaralanıb. Hadisədən dərhal sonra yaxalanan Gümrükçüoğlunun mühakiməsi zamanı ruhi sağlamlığı müəyyən etmək üçün Ədliyyə Tibb Qurumundan hesabat istənilib. Məhkəmə Tibb İnstitutu nəzarətdən sonra ona Paranoid Sindrom diaqnozu qoyub. İstanbul Dövlət Təhlükəsizlik Məhkəməsi Gümrükçüoğlunun Türkiyə Cəza Məcəlləsinin 46-cı maddəsinə uyğun olaraq cinayət qabiliyyətinin olmadığına qərar verib. Məhkəmə onun 1 il müddətinə nəzarətdə saxlanmasına qərar verib. Bakırköy Psixiatriya Xəstəxanasında çalışan həkimlərin yekdilliklə hazırladığı hesabatda, bir illik müşahidə müddətindən sonra İbrahim Gümrükçüoğlunun xəstəxanadan buraxılmasına qərar verilib.

Türkiyə  siyasi tarixində tanınan ən mühüm sui-qəsdlərdən biri də 8-ci prezident Turqut Özala təşkil olunub. Hadisə 1988-ci il iyunun 18-də Ana Vətən Partiyasının növbədənkənar ümumi qurultayında baş verib. Özalın çıxış etmək üçün kürsüyə çıxmasından az sonra Kartal Dəmirağ adlı təcavüzkar tərəfindən ona iki dəfə atəş açılıb və güllə Özalın qarşısında mikrofondan saparaq onun sağ əlinin baş barmağını yaralayıb. Bundan sonra Özal zədəli halda tribunadan bu sözləri deyib: “ Qeyd etmək istəyirəm ki, Allahın verdiyi ömrü onun özündən başqa kimsə ala bilməz və biz yalnız ona təslim olmuşuq”. Sui-qəsdçi K. Demirağ Özala atəş açdıqdan sonra qaçmağa çalışsa da, baş nazirin mühafizəçilərindən biri atəş açaraq onu yaralanması zamanı yaralayıb. Ölüm cəzasına məhkum edilən Dəmirağın cəzası 27 yanvar 1989-cu ildə 20 il həbs cəzası ilə əvəz edilib. Dəmirağ 4 il həbsdə yatdıqdan sonra 1992-ci ildə T.Özal tərəfindən əfv edilib.

Hindistan və dünya tarixinin ən mühüm şəxsiyyəti olan Mahatma Qandi 1948-ci il yanvarın 30-da Yeni Dehlidə Birla Bhavan bağında (Birla Evi) gecə gəzintisinə çıxarkən güllələnərək ölüb. Onun sui-qəsdçisi Nathuram Godse hindu ekstremist olub. Qandinin külləri konteynerlərə qoyularaq anım mərasimləri üçün Hindistanın müxtəlif bölgələrinə göndərilib.Venesuela prezidenti Nikolas Maduro mərasimdə çıxış edərkən bomba yüklü pilotsuz təyyarə ilə hücuma məruz qalsa da hücumda xəsarət almayıb. Daha sonra isə Maduro paytaxt Karakasda mərasimdə çıxış edərkən partlayıcılarla dolu pilotsuz təyyarələrə hücum edilib. Rabitə naziri Xorxi Rodriqeez hücumunda Maduronun hədəf alındığını və 7 əsgərin yaralandığını açıqlayıb.  Amerika vətəndaş haqları hərəkatının lideri Martin Lüter Kinq zorakılıq və irqi bərabərlik haqqında fikirləri ilə bütün dünyada tanınıb.

1968-ci ilin martında Kinq qaradərili tibb işçilərini dəstəkləmək üçün Memfisə gedib.  Qaradərili tibb işçilərini təmsil edən AFSCME Local 1733, maaşların artırılması və müalicənin yaxşılaşdırılması tələbi ilə martın 12-dən tətil  elan edib. Aprelin 3-də Memfisdə bir icma qarşısında çıxış edən Kinq aprelin 4-ü axşam saatlarında Memfisdəki “Lorraine Motelinin” eyvanında güllələnib.  Pakistanın ilk baş naziri olan Liyakat Əli Xan ölkədə daxili və xarici siyasətin əsaslarını qoyaraq yeni dövlətin qurulmasında mühüm rol oynayıb. L.Əli Xan Cinna vəfat etdikdən sonra  millətin rəhbəri elan edilib. O, 1951-ci ildə Ravalpindidə Hindistanla ölkəsi arasında mübahisələrin sülh yolu ilə həlli siyasətinə qarşı çıxan fanatik dairələr tərəfindən öldürülüb.

1964-1975-ci illərdə Səudiyyə Ərəbistanında kral olan  Faysal taxta çıxandan sonra ölkədə bir sıra islahatlara başlayıb. Televiziya və qız məktəblərinin yaradılmasına şərait yaradıb, panislamizm ideyasını yaymaq üçün Misir, Suriya və İraq ölkələri ilə diplomatik əlaqələr qurub. Digər tərəfdən o, müxtəlif İslam ölkələri ilə yaxınlaşıb və ölkəsinin İslam dünyasının liderliyini öz üzərinə götürməsi üçün çalışıb. Lakin onun panarabist və panislamist siyasəti tezliklə iflasa uğrayıb. Beləliklə Faysal  25 mart 1975-ci ildə sarayında qardaşı oğlu Feysəl bin Musad tərəfindən öldürüldü.

Pakistanın iki dəfə baş naziri olmuş Benazir Butto uzun ömür sürgündə yaşayıb. O, 2007-ci il seçkilərində iştirak etmək üçün ölkəsinə qayıtmaq qərarına gəlib və o vaxtdan başlayaraq “Əl-Qaidə”dən daim təhdidlər alıb. B.Butto 18 oktyabr 2007-ci ildə bombalansa da,sağ-salamat xilas olmağı bacarıb. O, 27 dekabr 2007-ci ildə Ravalpindidə keçirdiyi seçki mitinqindən sonra da hücuma məruz qalıb. Mitinqdən sonra kamikadze Bhuttonun avtomobilinin lyukundan çıxaraq camaatı salamlayan maşınına yaxınlaşaraq 3 dəfə atəş açıb. Atdığı hər üç atəşi də vura bilməyən hücumçu daha sonra üzərindəki bombaları işə salıb. Partlayışın şiddəti ilə başının sağ tərəfi ilə avtomobilinin göyərtəsinin qoluna dəyən B.Bhutto ağır xəsarətlərlə xəstəxanaya aparılıb. Kəllə sınığı olan Butto əməliyyat olunsa da,  onun həyatını xilas etmək mümkün olmayıb. Hücumdan sonra sui-qəsdin məsuliyyətini Əl-Qaidə üzərinə götürüb. Lakin bir neçə gündən sonra Pakistan Daxili İşlər Nazirliyinin iddialarının əksinə olaraq, “Əl-Qaidə”nin təqsirləndirilən liderlərindən Beytullah Mahsud hadisə ilə heç bir əlaqəsinin olmadığını iddia edib.

Tarixdə sonuncu sui-qəsd isə 2008-ci ildə Venesuela prezidenti Nikolas Maduroya qarşı həyata keçirilib. Hərbi parad zamanı təşkil olunan hücumda partlayıcılarla dolu iki ədəd drondan istifadə edilib. Onlardan biri hədəfə çatmadan öncə havada partlayıb, digəri isə yaşayış binasına dəyərək partlayıb. Venesuela rəsmiləri prezident Nikolas Maduroya qarşı edilən sui-qəsdlə əlaqəli olaraq “terrorçu və muzdlu killer” adlandırdıqları altı nəfəri həbs edib. Partlayışdan bir neçə saat sonra Maduro televiziya vasitəsilə çıxış edərək “hər şey qonşu Kolumbiyada sağçılara işarə edir” deyib. Kolumbiya höküməti isə bu iddianın “əsassız” olduğunu bildirib.

ARAŞDIRMAÇI: “Turaz.org” Təhlil Komandası- Buqələmun

Translate »