Dekabr 8, 2022

Nova Huta: Kommunizmdən kapitalizmə keçən şəhər

Bir vaxtlar İkinci Dünya Müharibəsindən sonrakı uğursuz utopiya olan Krakov Nova Huta məhəlləsi yeni bir həyat icarəsi tapdı və yavaş-yavaş bir turizm məkanına çevrilir.

Çox az ölkə İkinci Dünya Müharibəsindən Polşa qədər dağıdılmış bir vəziyyətdə çıxdı. Ölkə təxminən əhalisinin beşdə birini itirdi və paytaxtı Varşava, mədəni irsinin çox hissəsi talan və ya məhv edilərək, faşistlər tərəfindən, demək olar ki, tamamilə yerlə-yeksan edildi. Hətta ölkənin sərhədi bir neçə yüz kilometr qərbə köçürüldü və milyonlarla insan bir vaxtlar Almaniyanın bir hissəsi olan, xarabalıqlar içində qalan “bərpa edilmiş ərazilər” adlanan ərazilərə köçməyə məcbur oldu.

Turaz.org məlumat verir ki, yenə də o dağıntılardan yeni bir dünya üçün ümid yarandı. Keçmişin yükündən azad olan biri qırılmış bir millətin qürurunu bərpa edəcək və onu çoxdan narahat edən sosial problemləri həll edəcəkdi.

Ya da 1948-ci ildə hakimiyyəti ələ keçirən və İosif Stalinin nəzarəti altında köhnə cəmiyyətdən yeni cəmiyyətin yaranmasına dair ideoloji inamla silahlanaraq ölkəni yenidən qurmağa başlayan Polşa kommunistlərinə belə söz verdilər.

Bu yeni cəmiyyətin simvolu 1949-cu ildə Krakovdan şərqdə qurulan və sonrakı onilliklər ərzində inşa edilən Nova Huta adlı Sosialist Realist şəhəri idi. Onun mərkəzində bütün ölkənin müharibədən əvvəl istehsal edə bildiyindən daha çox polad istehsal etmək niyyətində olan nəhəng Vladimir Lenin Polad Zavodu yerləşirdi. Polşa dilində hərfi mənada “Yeni Polad Zavodları” mənasını verən və polad işçilərini yerləşdirmək üçün tikilmiş Nova Huta müharibədən sonrakı Polşada, digər şəhərlərin örnək ala biləcəyi utopik sosialist şəhər, ən iddialı şəhərsalma layihəsi idi.

Mərkəzi Meydandan çıxan beş böyük bulvar Nova Hutaya fərqli beşbucaqlı forma verir və onun monumental xarakterini göz önünə sərirdi.

Lakin 1953-cü ildə Stalinin ölümü və sonrakı destalinizasiya prosesindan sonra sosialist realist üslubunun gözdən düşdü. Huta’nın nəhəng bələdiyyə binası və teatrı heç vaxt tikilmədi və şəhərin qalan hissəsi daha təvazökarlıqla tamamlandı.

1973-cü ildə təsəlliverici mükafat olaraq, Polşanın ən böyük Lenin heykəli əsas meydanın şimalındakı Güllər prospektini bəzəyirdi.

Tərcüməçi: Aytac İsrayılova

Translate »