Oktyabr 5, 2022

Səyahətnamələr: Farsı ziyarət edən avropalıların keçmiş Məhərrəm ayinlərini dinləmələri

TEHRAN – Avropalı səyyahlar tərəfindən son əsrlərdə İrana (İran) yazılmış səyahət qeydləri, Məhərrəm yas mərasimləri haqqında qərblilərin mövqeyi baxımından eşitmək üçün yaxşı bir mənbədir.

“Məhərrəm və Səfər ayları dövründə İrana səyahət edən qərblilər xüsusilə də Səfəvi və Qacar ​​dövründə Tasua və Aşura yas mərasimlərinə aid olan fərqli tarixi dövrlərdə Aşura [yas mərasimləri] rəvayətlərini daşıyırlar və bunlarda ”İran Milli Kitabxanası “və Arxivinə əsaslanır.

“İranın Milli Kitabxanasında və Arxivində bir bölmə sənədlər və araşdırmalardan ibarət bir xəzinə olan İranşünaslıq və İslamşünaslıq arenalarına həsr edilmişdir. Həm də bu bölmədə 400-dən çox səyahətnamə saxlanılır. ”- deyə İranşünaslıq və İslamşünaslıq şöbəsinə rəhbərlik edən İraj Enayatizadə bildirmişdir.

“Bu səyahət dəftərlərindən bəziləri məşhur Avropalı turistlərə aiddir. Orada Məhərrəm və Aşura yas mərasimlərinin obyektiv və tarixi materialları və mühüm sənədləri və İran cəmiyyətinin Məhərrəm ayını keçən əsrlərdə necə izlədikləri verilmişdir.”

Milli Kitabxanada və Arxivdə saxlanılan Pietro della Valle (1586 – 1652), Jean-Baptiste Tavernier (1605–1689), Sir Arnold Talbot Wilson (1884 – 1940), Frederik Charles Richards və Heinrich Karl Brugsch tərəfindən yazılan səyahət sənədlərində İran, 680-ci ildə Kərbəla Döyüşü zamanı İmam Hüseyn (ə) və yoldaşlarının şəhid olmasını xatırlayan Şiə Müsəlmanlarının səhnələrini canlandırılmışdı.

Mənbələrə görə, 1618-ci ildə İrana səfər edən İtalyan müəllif Pietro Della Valle səyahət dəftərində Məhərrəm yas mərasimini hadisənin bütün ayinləri və xüsusiyyətləri ilə təsvir etmişdir. Səfəvi və Qacar ​​dövrlərində İrana səyahət edən səyyahlar və turistlər Məhərrəm ayında İran mərasimində qara geyimli məhəllələrdən şəhərlərdəki yas qruplarına qədər maraqlı məqamlara toxundular.

Əslində səyahətnamələr İran ictimai tarixinin, xüsusən də İran tarixçilərinin gözlərindən gizləndiyi yerlərin fərqli cəhətlərini vurğulayan dəyərli mənbələrdir hansı ki, keçmişdə sosial, mədəni və s. əsaslanır.Məkanların yenidən qurulmasının mümkün olduğu bu səyahət sənədlərinin köməyi ilə mümkündür və eyni əsasda səyahət tarixçələrinin mədəniyyət tarixşünaslığında çox vacib olan məqamları əhatə etdiyi iddia edilə bilər.

Bu səyahət kitablarında müzakirə olunan ən vacib məsələlərdən biri də iranlılar arasında Məhərrəmlik mərasimləridir. Bu ayda həyata keçirilən mərasimlər, Avropalı turistlər tərəfindən maraqlı bir şəkildə təsvir olunan dəyərli mədəni məqamları ehtiva edir.

Pietro Della Valle, Kərbəla hadisəsini belə təsvir edir: “İmam Hüseyn, səyahət edərkən‘ Xəvarəc ’kimi tanınan düşmənlərinin hücumuna məruz qaldı və yetmiş ya da səksən yoldaşı ilə birlikdə Kərbəlada öldürüldü. Orada dəfn olunub və ziyarətgahı hətta uzaq yerlərdən bu şəhərə səyahət edən müsəlmanların ziyarətidir. ”

“Məhərrəm ayında” yazır, “İmam Hüseynin şəhadətini anmaq üçün Tasua və Aşura adlanan doqquzuncu və onuncu günlər başda olmaqla, əksər evlərdə yas mərasimləri keçirilir. Zəngin və ya kasıb olan hər kəs sərbəst şəkildə bu mərasimlərdə iştirak edə bilər, xütbələrə qulaq asmaq, çay, qəhvə və şərbət içmək. ”

Son iki ildə Yezd, Meybod, İsfahan və Kaşan yas mərasimlərinin ən yüksək həddə çatdığı gün ərzində Tasua və Aşura günlərində ən çox xarici turisti qəbul edən İran şəhərləri arasında idi. İstirahət edənlər Tazieh, tarixi və dini rəvayətlərdən ilham alan bir ehtiras oyunu və Sineh-Zani (sinə döymək)kimi müxtəlif mərasimlərə şahid ola bilərlər. Hadisələri sənədləşdirmək üçün yas mərasimində iştirak edən kadrları çəkərkən yerli əhali və din xadimləri ilə də söhbət edirlər.

Müxbir: turaz.org xüsusi müxbir Vüsalə Bayramova
Tərcüməçi: Diana Məmmədova

Mənbə: Tehran Times

Həmçinin bax:https://azertag.az/xeber/Azerbaycanin_ve_Polsanin_Antidopinq_agentlikleri_arasinda_emekdasliq_imkanlari_muzakire_olunub-1571045

https://kafkazh.com/esitme-funksiyasi-pozulmus-usaqlarin-idrak-proseslerinin-xususiyyetleri/

Translate »